Reviews Kringloop van moed

Verbindend leiderschap voor succes

Met haar boek “De Kringloop van Moed: Een Pleidooi voor Alledaags Leiderschap” heeft Filia Kramp de knuppel in het heilige huisje van managementtheorieën en management praktijk gegooid. Ze doet dit op een manier die iedereen die in groepen samenwerkt met anderen niet alleen aanspreekt maar ook handvatten aandraagt om de werkomstandigheden die mensen ongelukkig maken te kunnen analyseren.

Filia is een organisatiedeskundige in Nederland die al meer dan 25 jaar in de zorgsector haar sporen heeft verdiend. Ze is vooral geïnteresseerd in de mens in organisaties en bekijkt crises in organisaties vanuit die invalshoek. Het boek is het verhaal van haar zoektocht naar de diepere oorzaken van crises in de Nederlandse zorgsector die ze van dichtbij heeft meegemaakt als bestuurder, als crisismanager en als coach.

Filia is van Surinaamse afkomst en heeft ook in Suriname gewerkt. Haar ervaringen met Surinaamse organisaties worden in het boek als casestudies behandeld.

Hoewel het boek de knelpunten in het management van Nederlandse organisaties beschrijft zijn haar analyses direct van toepassing op Suriname. De analyses gaan over een disfunctionele managementstijl die we ook in Suriname elke dag meemaken en die één van oorzaken is van de stagnatie in onze ontwikkeling.

De managementstijl in de Nederlandse zorgsector die Filia beschrijft lijkt in veel opzichten op de koloniale machtsverhoudingen die, in een ander jasje gestoken, nog steeds dominant zijn in Suriname bij de overheid, in sommige sectoren van het bedrijfsleven en in de NGO sector.

Het boek analyseert organisaties waarin medewerkers absoluut afhankelijk zijn van het management en waarin het management deze afhankelijkheid steeds weer bevestigt. In organisaties waar de medewerkers professionals zijn met een beroepsopleiding leidt deze relatie van afhankelijkheid tot verlies van professionele autonomie en beroepstrots. Volgens Filia leidt deze top-down manier van organiseren en communiceren tot het primair stellen van de belangen van het management en hierdoor dus het ondergeschikt maken van de belangen van de medewerkers en/of cliënten.

Wanneer daarenboven de managers, zoals vaak voorkomt in Suriname, niet de juiste opleiding hebben om die positie te bekleden en zich daarom bedreigd voelen door de professionals aan wie ze leiding geven, wordt de gewenste afhankelijkheidsrelatie van professionele medewerkers door het management verder verdiept onder andere door middel van intimidatie, vernedering, het monddood maken van medewerkers en het niet dulden van kritiek.

Ik haar boek beschrijft Filia niet alleen de desastreuze effecten van deze vorm van zogenaamd leidinggeven maar neemt ze de lezer ook mee naar het historisch begin van deze dwaling over de rol van managers in organisaties.

Ze geeft op heel heldere wijze aan dat management, een specifieke manier van arbeidsverdeling, aan het eind van de 19e eeuw in Amerika door Winslow Taylor werd geïntroduceerd. Taylor ontwikkelde een administratief-logistieke methode om de mechanisering van fabrieksprocessen van de Industriële Revolutie te beheren die hij ‘scientific management’ noemde. Zijn methode heeft drie uitgangspunten:
1. Managen is een wetenschappelijke discipline;
2. Managen is een aparte activiteit, los van de eerste lijn (de werkvloer);
3. Managen kan het best worden gedaan door een bepaalde groep daarvoor opgeleide mannen.

Met het taylorisme werden productieprocessen gesegmenteerd en gestandaardiseerd en werden mensen tot onderdeel van productieprocessen gemaakt. Ze werden ‘dingen’ die je net zo kon behandelen als machines. Het taylorisme past precies in de kapitalistische productiewijze waar winst maken de hoogste prioriteit heeft en medewerkers tot de productiemiddelen worden gerekend.

Wanneer dit wereldbeeld wordt toegepast in organisaties, zoals in de zorgsector, waar het eindproduct niet een auto of een fles stroop is maar de gezondheid van mensen, loopt het gegarandeerd mis. Filia beschrijft in haar boek op pakkende wijze hoe dit misgaat en waarom. Ze zegt heel treffend: “…(W)anneer je ‘product’ zorg is, moet je wel rekening houden met je cliënten. Zij zijn je ‘productieproces’, van begin tot eind, en mensen zijn minder goed te voorspellen en af te stellen dan machines. Met mensen kan het gebeuren dat wat het ene moment beheersbaar lijkt, het volgende moment uit de hand loopt”.

Ze ontmaskert de mythe van het taylorisme en geeft zeer overtuigend aan dat een andere manier van leidinggeven nodig is in “organisaties waar sociale transacties en sociale interacties onlosmakelijk verbonden zijn met handelingen van gekwalificeerde vakmensen – zoals in de zorg. Daar heb je het vakmanschap en het leiderschap van professionals nodig voor de realisatie van bedrijfsdoelen (gezondheid, genezing, welbevinden)”.

Filia hanteert het concept van de verwaarloosde organisatie, zoals ontwikkeld door Joost Kampen (2014), om aan te geven waar de schoen van het taylorisme wringt en dat een nieuw soort leiderschap dé oplossing is voor de managementcrises niet alleen in de zorgsector, maar bijvoorbeeld ook in de onderwijssector, de NGO sector en het bedrijfsleven, zowel in Nederland als in Suriname.

Een verwaarloosde organisatie wordt gekenmerkt door leidinggevenden die onvoldoende of helemaal niet tegemoetkomen aan de ontwikkelingsbehoefte van medewerkers en de organisatie. Het is een organisatie waarin sturing en ontwikkeling gedurende lange tijd ontbreekt met als gevolg patronen van schadelijke interactie tussen leiding en medewerkers. De verwaarlozing is het gevolg van de managementdwaling die ervan uit gaat dat uitsluitend de leiding verantwoordelijk is voor het wel en wee van de organisatie. Deze beschrijving is ook de beschrijving van veel organisaties in Suriname.

Mensen zijn geen machines. Mensen hebben de intrinsieke behoefte om te groeien, om hun potenties te realiseren, om zich veilig te voelen in de organisatie en om zich verbonden te voelen met collega’s en met de organisatie. Wanneer het management deze basisbehoeften systematisch negeert wordt de organisatie gekenmerkt door mentaal verzuim, apathie en liefdeloosheid jegens elkaar en jegens patiënten of cliënten.

Met de introductie van de Kringloop van Moed benadering wil Filia een bijdrage leveren om de verwaarlozing aan te pakken door naar leiderschap te kijken vanuit de behoefte van medewerkers om zodoende te komen tot een mensgerichte manier van samenwerken in organisaties. “Kringloop van Moed staat voor een mensgerichte manier van leiderschapsontwikkeling, door deze te brengen naar een niveau waarop alle medewerkers kunnen meedoen. Kringloop van Moed verlegt leiderschapsontwikkeling van hiërarchie naar samenwerken en samen leren, zodat het werk van iedereen in de organisatie positief wordt beïnvloed”.

De inspiratie voor deze oplossing haalt Filia uit de levensfilosofie van Amerikaanse Inheemsen gebaseerd op de volgende waarden in samenwerkingsrelaties: erbij horen, ruimhartigheid, zelfontwikkeling en zelfstandigheid. Om leiding te kunnen geven aan organisaties en mensen in die organisaties gericht op het realiseren van deze waarden is het antwoord niet het managementmodel van Taylor dat de natuurlijke verbindingen tussen mensen kapot maakt, maar is juist leiderschap nodig dat verbindingen herstelt en dus bijdraagt aan groei en ontwikkeling van de medewerkers en van de organisatie.

Het boek “De Kringloop van Moed” is een keerpunt in het denken over leiderschap, organisatie en ontwikkeling en een inspiratie voor iedereen die op zoek is naar een effectieve methode om de stagnatie in organisaties in zowel Nederland als Suriname te analyseren en deze te transformeren naar dynamiek, participatie, groei en het herstel van verbindingen.

Maureen Silos, Ph.D.
Directeur The Caribbean Institute for Environmental Communication and Sustainable Development
Commewijne – Suriname

Bron: Managementboek.nl

Kringloop van Moed is een doorleefd boek over leiderschap. Het is vanuit eigen ervaring en geleerde lessen geschreven. De voorbeelden zijn ‘nabije verhalen’: je ziet het voor je. Daarmee is het herkenbaar en tegelijk een spiegel voor leiders op bestuurlijke posities, maar ook voor teamleiders. Het is degelijk onderbouwd en toch toegankelijk.  Het zet aan tot denken. Het is ook een kritisch boek over leiden en managen. Maar wel met een perspectief, als je tenminste de moed hebt om de opvoedersrol in organisaties op te pakken. Leiding geven aan ontwikkeling van mensen is net als thuis inspannend, ‘ze’ hebben je altijd nodig en je kunt ‘ze’ soms wel achter het behang plakken. Maar je blijft altijd van ze houden en je bent supertrots op ze. Opvoeden is een rijke bron voor leiderschap. In dit boek leren we dat pedagogisch leiderschap bij de ‘Native Americans’ de kern van ontwikkelen naar zelfstandigheid vormt. Dit zou wel eens een nieuwe stroming kunnen worden in de leiderschapsliteratuur. Dit boek draagt daar in ieder geval overtuigend aan bij: het gaat over de blues van leiderschap. Zet daarbij Solomon Burke op met ‘Hold on tight’, draai de volumeknop open, want zo voelt het pedagogisch leiderschap!

Joost Kampen PhD
Veranderkundige en auteur van drie boeken over (ortho-)pedagogiek en organisatieontwikkeling

Nederland wil trots zijn op haar status van solidaire, inclusieve en zorgzame samenleving. En toch staan deze waardevolle kwaliteiten onder druk. Als gemeenteraadslid zie ik dat solidariteit niet top-down met geld en strakke organisatie kan worden afgedwongen. Daar zijn professionals met autonome vaardigheden voor nodig. Filia Kramp geeft in heldere taal en met alledaagse voorbeelden het belang aan van organisaties waar professionaliteit gewaardeerd wordt en waar leiderschap en zelfredzaamheid in alle geledingen vanzelfsprekend is.

Nenita La Rose
Gemeenteraadslid Amsterdam

Dit boek laat met een geestige en niet mis te verstane heldere en vlijmscherpe analyse, het verschil zien tussen een leider en een manager. Op alle niveaus.

Dr. Jurenne Hooi
Onafhankelijke adviseur en toezichthouder

Titel Kringloop van moed
ISBN: 978-94-92004-83-3
Aantal Pagina’s: 128
Verschijningsdatum: september 2019
Uitvoering: paperback
Uitgever: Warden Press
Prijs: € 20,95

Cover boek Kringloop van moed